Bipolar Bozukluk: Çocuk ve Ergende Tanı, Yaşam Çizelgesi ve Damgalanma

Çocuk ve Ergende Bipolar: Çocukluk ve ergenlik döneminde bipolar bozukluk sanıldığından daha sık görülse de “her öfkeli çocuk bipolardır” görüşünün ima ettiğinden çok daha nadirdir. Erişkinden farklı olarak dönemler daha uzun ve sınırları belirsiz seyreder; öne çıkan belirti öfori yerine irritabilite ve öfke patlamalarıdır. Ayırt edici özellik enerji artışıyla birlikte uyku ihtiyacının azalmasıdır; dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu ile karışması sık olduğundan tanı, aceleye getirilmeden ve tekrarlı değerlendirmeyle konulmalıdır.

Şekil 14 – Erişkin ve çocuk/ergen bipolar bozukluğunun belirti farklarını ve tanı olasılığını gösteren karşılaştırma tablosu

Yaşam Çizelgesi (Life-Chart): Geçmiş dönemler zaman içinde eksik ya da hatalı hatırlanabilir; bu nedenle dönemlerin gerçekten sıklaşıp sıklaşmadığı ancak düzenli tutulan, ileriye yönelik bir yaşam çizelgesiyle güvenilir biçimde anlaşılabilir. Uyku, enerji, ilaç kullanımı ve duygudurumun günlük kaydı yeni bir dönemi erken haber verebilir; bu ortak dil, hem hastanın kendi gidişini görmesini hem de tedaviye katılımını güçlendirir.

Şekil 15 – Tetikleyicileri, dönemleri ve tedavinin etkisini tek grafikte gösteren örnek bir yaşam çizelgesi

Damgalamanın Üç Düzeyi: Damgalama bipolar bozuklukta ikincil bir ayrıntı değildir; yardım aramayı geciktirip tedaviye katılımı bozarak hastalığın gidişini doğrudan etkiler. Kamusal önyargı, kurumsal engeller ve kişinin kendisini damgalaması birbirini besleyen bir kısır döngü oluşturabilir; bu döngüyü kırmanın en güçlü yollarından biri aileyi ve yakın çevreyi doğru bilgilendirmektir.

Şekil 16 – Damgalamanın kamusal, yapısal ve içsel düzeylerini ve bunların oluşturduğu kısır döngüyü gösteren şema